 |
18.1.2.5 Thorax
Een thoraxfoto is weinig belastend, verschaft veel informatie en wordt door de huisarts vaak aangevraagd.
De belangrijkste indicaties in de huisartspraktijk zijn: hoesten, kortademigheid, bloedopgeven en pijn bij de ademhaling. Het is dan van belang om bij interpretatie van de uitslag rekening te houden met de beperkingen van zo'n röntgenfoto.
Chronische bronchitis en emfyseem zijn klinische diagnoses. De thoraxfoto ondersteunt hooguit een al bestaand vermoeden en is vooral geschikt om bij de diagnostiek en behandeling complicaties (cor pulmonale, pneumothorax, infecties, ibfracturen, enz.) op te sporen. Bij chronische bronchitis is op de thoraxfoto vaak een versterkte longtekening zichtbaar. Emfyseem kenmerkt zich radiologisch door een verminderde vaattekening met een verhoogde stralendoorlaatbaarheid, afvlakking en laagstaand van de diafragmakoepels en een vergroting van de thoraxinhoud. Deze beelden zijn echter weinig specifiek. Alleen bulleusemfyseem is met een thoraxfoto goed te diagnosticeren en te vervolgen. De morfologsche veranderingen passend bij chronische bronchitis zijn vaak niet op een thoraxfoto zichtbaar en een patiënt kan emfyseem hebben zonder radiologische afwijkingen. Met CT is vaak wel de diagnose emfyseem trefzeker te stellen.
Bronchiëctasieën zijn meestal op een thoraxfoto niet zichtbaar. Vroeger werd hiervoor bronchografie verricht maar deze techniek is vrijwel geheel verlaten. Bronchiëctasieën zijn met CT uitstekend te diagnosticeren.
Longcarcinoom. Eerste diagnostische stap bij verdenking op longcarcinoom is meestal de thoraxfoto; een normale foto sluit echter een longtumor geenszins uit. De sensitiviteit van de thoraxfoto voor de diagnose carcinoom is namelijk slechts 70%. Tumoren met een diameter kleiner dan 1 à 1,5 cm worden meestal niet ontdekt. Bij een normale thoraxfoto en sterke klinische verdenking dient dus verder onderzoek uitgevoerd te worden, zoals bronchoscopie of CT. CT is beduidend gevoeliger dan de thoraxfoto voor het aantonen van een longtumor; voor screening op longmetastasen wordt in toenemende mate gebruik gemaakt van CT. Een longcarcinoom is radiologisch meestal zichtbaar als een min of meer ronde schaduw zonder verkalkingen en vaak met uitlopers tot in het normale longweefsel. Indien een longtumor kalk bevat is een goedaardig granuloom of oude tbc-rest meer waarschijnlijk. Ook indien een longtumor gedurende 2 jaar niet gegroeid is wordt een goedaardige tumor waarschijnlijker.
TBC kan zich zeer divers op de thoraxfoto manifesteren hetgeen radiografische diagnostiek moeilijk kan maken, behalve in de gevallen dat er sprake is van, voor tbc, specifieke röntgenbeelden. Indicatie’s voor aanvragen van röntgenonderzoek zijn een onbegrepen pneumonie of pneumonie die niet op antibiotica reageert. Een anamnestisch gegeven als voorafgaand (lang) verblijf in het buitenland kan de indicatie versterken.
Longembolie is met een thoraxfoto niet te diagnosticeren. De thoraxfoto dient meer om andere ziekten (bv. pneumothorax) uit te sluiten. Opmerking: in de kliniek wordt bij diagnostiek van longembolie meestal gebruik gemaakt van een combinatie van testen, te weten: óf de ventilatie- perfusiescan (een radionuclide scan) óf (bij voorkeur) de spiraal CT met (eventueel) de Ddimeer bepaling (in plasma).
Over het nut van de D-dimeer bepaling is nog veel discussie. De sensitiviteit is hoog maar niet voldoende om voor screening te gebruiken. Een negatieve uitslag sluit een longembolie niet uit.
Opmerking: voor het aantonen van een DVT in het been worden de vena femoralis en de vena poplitea gevisualiseerd middels compressie-echografie. Daarbij wordt zacht op arterie en venen gedrukt; als de venen niet dicht gedrukt kunnen worden zijn zij zeer waarschijnlijk getromboseerd. VT wordt uitgesloten als ook bij herhaling (een dag later) een normale samendrukbaarheid van de venen gevonden wordt. Echografie is niet te gebruiken om kuitvenotrombose te visualiseren, hetgeen niet bezwaarlijk is omdat kuitvenotrombose weinig klinische betekenis heeft.
Figuur 2.
Thoraxfoto van een patiënt met een pneumonie in de rechter bovenkwab.
Sarcoïdose (ziekte van Besnier-Boeck). Bij sarcoïdose zijn vaak de longen aangedaan (met gevolg kortademigheid). Bijgevolg doet meestal de longarts de aanvrage voor een thoraxfoto ter ondersteuning van zijn werkdiagnose. De ziekte kan ook door toeval via een longfoto ontdekt worden, temeer daar de ziekte in veel gevallen sluipend met vage of meer specifieke klachten (vermoeidheid c.q. ontstekingen in gewrichten en ogen, erythema nodosum) kan beginnen. Het röntgenbeeld is ten dele specifiek (grote dubbelzijdige hiluskliervergrotingen) en ten dele aspecifiek.
Pneumothorax. Voor het aantonen kan het beste een thoraxfoto in expiratiestand gemaakt worden. Een normale expiratiefoto sluit een pneumothorax vrijwel uit. Voor optimaal resultaat is duidelijke omschrijving van de vraagstelling op het aanvraagbriefje nodig. Over de oorzaak van de pneumothorax is meestal geen indicatie te geven.
Pneumonie is radiologisch zichtbaar (figuur 2) als een vage inhomogene vlekkige sluiering in een of meerdere longkwabben. Over de verwekker kan meestal niet veel gezegd worden, hoewel bv. tuberculose een vrij kenmerkend röntgenbeeld heeft. Indien er behalve de pneumonie ook aanwijzingen zijn voor verlies van longvolume (atelectase) dient gedacht te worden aan een obstructiepneumonie veroorzaakt door een bronchusafsluiting. Van belang is te beseffen dat de klinische verschijnselen meestal vooruitlopen op de röntgenafwijkingen en dat de thoraxfoto nog ernstig afwijkend kan zijn als de patiënt klinisch al genezen is omdat het infiltraat dan nog moet resorberen.
Decompensatio cordis is een klinische en geen radiologische diagnose. De thoraxfoto kan van nut zijn om de ernst van de decompensatie (redistributie/longoedeem/pleuravocht) en de grootte van het hart te bepalen en te vervolgen.
Verder in deze paragraaf:
 |
Print deze pagina |
|
|
