De San - Diagnostisch Handboek

3.4

Endocrinologische onderwerpen


	- 3 Endocrinologische onderwerpen - 3.4 Enkele speciale endocrinologische processen en minder voorkomende endocrinlogische afwijkingen* - 3.4.4 Hypofyse / bijnier-as afwijkingen

3.4.4 Hypofyse / bijnier-as afwijkingen

Cortisol
(hydrocortison)

: een hormoon geproduceerd door de bijnier. De uitscheiding wordt gestimuleerd door het hypofysehormoon ACTH als de cortisolconcentratie te laag wordt. Als deze weer op peil is, wordt verdere afgifte van ACTH afgeremd. Cortisol is in bloed voor een groot deel (90 - 95%) gebonden aan transcortine en albumine. Alleen het ongebonden cortisol is fysiologisch actief. Met ‘cortisol’ wordt doorgaans bedoeld het totale (gebonden en vrije) cortisol.

Screening door laboratoriumonderzoek van het functioneren van de ‘hypofyse/bijnier-as’ blijft in de eerste lijn vaak beperkt tot de bepaling van cortisol en eventueel van ACTH.

De cortisol- en ACTH-concentratie in bloed tonen een dagritme. De uitscheiding van beide is het grootst in de vroege ochtend. Standaard is om voor bepaling van cortisol bloed te laten afnemen om 8.00 à 9.00 uur (nuchter) en om 16.00 uur. ACTH wordt eveneens in het nuchtere monster bepaald. De referentiewaarden voor cortisol zijn: in het begin van de ochtend 0,2 - 0,6 µmol/l en in de middag 0,1 - 0,4 µmol/l. Voor ACTH geldt bij afname om 08.00 uur 10 - 100 ng/l.

NB. De verzorging van een bloedmonster ten behoeve van de ACTH bepaling vereist enige voorzorgen (EDTA plasma, koeling in ijs).

De uitslagen cortisol en ACTH laten enkele voorlopige conclusies toe, die bij verwijzing van belang kunnen zijn.

Verder in deze paragraaf:

Print deze pagina