4.1.2.3 Anemie door intestinale oorzaken

2B.1 IJzergebreksanemie
De meest voorkomende vorm van anemie met een tractus digestivus afwijking als oorzaak, is de ijzergebreksanemie. Mede afhankelijk van de leeftijd zal aan diverse mogelijkheden gedacht moeten worden. Meestal betreft het ijzerverlies, leidend tot anemie; zeldzaam is er sprake van een gestoorde opname van ijzer. Bloedverlies kan occult zijn of zichtbaar:
- aanwezigheid van maligniteit in maagdarmkanaal (maag, colon m.n., zelden dunne darm): manifest of occult bloed verlies.
- ulceratie in maagdarmkanaal, maag (geopereerde maag?), ulcus duodeni, ulcus ventriculi. Soms kleine lesies bij grote sliding hiatus hernia, al dan niet met oesofagitis.
- verlies op basis van vaatafwijkingen als arterioveneuze malformaties.
- ontstekingsbeelden als ziekte van Crohn of colitis ulcerosa: veelal bloedverlies bij lokalisatie in colon.
- status na dunne darm- of maagchirurgie.
- gebruik van NSAID’s (verhoogde kans op colondivertikel bloedingen) en aspirine of orale antistolling kan mede oorzaak zijn van anemie.

IJzeropname kan problematisch zijn bij maagoperaties als B_I en B_II (Billroth) resecties, na totale maagresectie, in geval van achloorhydrie en bij sterk afwijkend voedingspatroon.

Aandachtspunten
- belangrijk is om aan coeliakie te denken bij een solitair ijzertekort als oorzaak van anemie (1).
- bij een gevonden (ijzergebreks-)anemie heeft het afnemen van een familie-anamnese naar voorkomen van coloncarcinoom een hogere sensitiviteit dan een onderzoek op occult bloed in feces.

Voor het aantonen van een vermeerderde aanwezigheid van occult bloed in feces (geringe hoeveelheden tot 1 ml per dag zonder pathologie zijn mogelijk), kan gebruik gemaakt worden van de Occult-bloedtest. Deze test kent teveel fout-positieve en fout-negatieve uitslagen dat een beleid afhankelijk gemaakt kan worden van de uitslag van deze test. Het aantal fout-negatieve uitslagen kan worden gereduceerd door vóóraf rehydreren van de gedroogde fecesmonsters, maar hierdoor wordt wel het aantal fout-positieve uitslagen verhoogd. Aan het nut van onderzoek op oc lt bloed in feces als screening wordt vaak getwijfeld. Als screening op coloncarcinoom in de bevolking zou de test zinvol kunnen zijn, doch screening geschiedt in deze vorm in Nederland niet. Zie verder ref. 2, 3 en 4.

Voor extra-intestinale oorzaken van ijzergebreksanemie of andere microcytaire anemieën, zij verwezen naar hoofdstuk ‘Diagnostiek van anemie’.

2B.2 Vitamine B₁₂-deficiëntie
Op oudere leeftijd kan sluipend een vitamine B₁₂-deficiëntie ontstaan op basis van autoimmuun atrofische gastritis en door tekort aan werkzame intrinsieke factor. Een incidenteel gevonden verhoogde LDH en een MCV >100 fl is een aanwijzing hiertoe.

Andere oorzaken van een vitamine B₁₂-deficiëntie kunnen zijn (sinds lange tijd bestaande) malabsorptie, bv. door ileumaandoening (resectie, coeliakie, M. Crohn, bacteriële overgroei), chronische pancreatitis, medicamenten als neomycine, enz., alcohol gebruik, partiële of een gehele maagresectie, sinds lange tijd bestaand tekort aan vit. B₁₂ in de voeding (strikte vegetariërs en kin ren die macrobiotische voeding krijgen). De lezer zij verder verwezen naar hoofdstuk ‘Diagnostiek van anemie’.

Verder in deze paragraaf:

• Algemeen
• Bovenbuiksklachten
• Coeliakie
• Diarree
• IBD

Print deze pagina