5.1.2.1 Inleiding

Nieraandoeningen kunnen zich presenteren met symptomen als hematurie, proteïnurie en soms met pijnklachten. Aandoeningen van de ureter en blaas manifesteren zich algemeen vaker met pijnklachten dan nieraandoeningen. Als pijnklachten optreden, kunnen lokalisatie en wijze van manifestatie (uitstraling, ernst, enz.) een indicatie geven van de veroorzakende ziekte in nieren of urinewegen. Enkele voorbeelden van symptomen of bevindingen:
- hoofdpijn, malaise, koorts, hematurie, oedemateus gezwollen armen en benen, (lichte) hypertensie, vage rugpijn zijn verschijnselen die bij acute glomerulonefritis kunnen passen.

Glomerulonefritis kan geassocieerd zijn met infecties (bv. met stafylokokken, virussen die hepatitis B of mazelen of waterpokken veroorzaken, enz.), systeemziekten (SLE, vasculitis), longaandoening (syndroom van Goodpasture), enz.. Een bijzonder gevaarlijke vorm is de snel progressieve glomerulonefritis (zie par. 3B, onder Eiwit). In de anamnese is een voorafgaande periode van keelpijn indicatief voor acute post-streptokokken glomerulonefritis.

- zich langzaam, soms snel, ontwikkelende oedemen, klachten van kortademigheid en anorexie, bevindingen als hypertensie passen in het beeld aangeduid met nefrotisch syndroom (par. 5). Er zijn velerlei onderliggende aandoeningen die aanleiding kunnen geven tot nefrotisch syndroom: glomerulonefritis, muliple myeloom, ziekte van Wegener, chronische ontstekingen,diabetes mellitus, SLE, enz..
- van chronische nierinsufficiëntie kunnen de volgende kenmerken aanwezig zijn: hoofdpijn, anorexie, braken, hypertensie, retinopathie. Belangrijke klinisch chemische kenmerken zijn: anemie, uremie, hyperkaliëmie en proteïnurie.

Chronische nierinsufficiëntie kan het gevolg zijn van renale c.q. pre-renale aandoeningen (bv. infectie, onvoldoende vulling van het arteriële systeem) die het nierparenchym aantasten of kan het gevolg zijn van obstructieve uropathie. Obstructieve uropathie (urineretentie) komt bij ouderen menigmaal voor; bv. als gevolg van bedlegerigheid, prostaathypertrofie (eventueel versterkt door vochtretentie a.g.v. decompensatio cordis), bepaalde medicatie.

Acute nierinsufficiëntie gaat gepaard met acute oligurie. Symptomen zijn anorexie, braken, sufheid en hypertensie. Klinisch chemische kenmerken zijn: progressief verlopende stijging van de ureum-, kreatinine- en kaliumconcentratie in bloed. De abrupt optredende afname van de diurese kan o.a. het gevolg zijn van trauma (stomp, ongeval, e.d.), intoxicatie (bv. ‘tetra’, röntgencontrastmiddel), infectie (bv. leptospirose), immunologische reactie op geneesmiddel en intravasale stolling. Met name bij ouderen moet men, bij een diurese minder dan 400 ml/24 uur, er op bedacht zijn dat zich spoedig een acute nierinsufficiëntie kan presenteren. Voor het gevaar van nierinsufficiëntie als complicatie bij multipel myeloom of als gevolg van hypercalciëmie: zie hoofdstuk ‘Het witte bloedbeeld’, blz. 6.
- als er sprake is van pijn in de lendenen dan kan een aanwezige hematurie passen bij een niersteen, maar ook bij maligne tumor in de nier (adenocarcinoom is meest voorkomende maligne niertumor; soms is er koorts), nierinfarct of papilnecrose. Of een niersteen met pijnklachten gepaard gaat hangt af van de lokalisatie; veroorzaakt hij obstructie (bv. in de overgang van nierbekken naar ureter of in de ureter zelf ) dan kan zich flankpijn en eventueel een koliek voordoen. De gebieden waarheen de pijn uitstraalt hangt af van de plaats van de steen. Gastrointestinale symptomen (misselijkheid, braken, opgezette buik) kunnen voorkomen.

Onderliggende aandoeningen die met steenvorming gepaard kunnen gaan zijn bv.: hyperparathyreoïdie, jicht, sarcoïdose, congenitale of familiaire hyperoxalurie (zeldzaam), cystinurie (zeldzaam). Geef in de anamnese bij klachten, die wijzen op steenvorming, aandacht aan vragen als: geringe vloeistof opname? gebruik van veel vit. D (bevattende) preparaten? langdurige immobilisatie? voedin rijk aan oxaalzuur (rabarber, spinazie, noten, enz.)?
Opmerking: obstructie van een of beide ureteren kan niet alleen het gevolg zijn van een niersteen, doch ook van prostaat-, blaas-, cervix- of rectumcarcinoom, prostaathypertrofie, blaassteen.
Bij blaascarcinoom treedt lokale pijn pas op als deze invasief en doorgegroeid is. Een carcinoma in situ (T_is) kan gepaard gaan met toenemende mictiefrequentie en retropubische pijn. Het belangrijkste symptoom bij blaascarcinoom is evenwel hematurie.

- tubulusfunctiestoornissen betreffen meestal tubulo-interstitiële beschadiging van de nier door een grote variëteit aan mogelijke oorzaken: toxines (analgetica, antibiotica, NSAID’s, zware metalen, contrastmiddelen, hypercalciëmie), neoplasmata (lymfomen, multipel myeloom of leukemie), amyloïdosis, reumatoïde artritis, vasculaire aandoening (atherosclerose, sickle cell nefropathie), acute en chronische pyelonefritis. De afwijkingen hebben vaak weinig specifieke kenmerken zodat nierbiopsie niet altijd diagnostisch bewijs oplevert. Tubulusfunctiestoornissen kunnen het gevolg zijn van erfelijke nierziekten (zoals bv. cystinurie, cystenieren, enz.).
Het urineonderzoek in eerste lijn levert meestal weinig specifieke afwijkingen op (cystenieren kunnen oorzaak zijn van hematurie).
Proximale tubulusbeschadiging geeft aanleiding tot reabsorptie defecten waardoor hypokaliëmie, glucosurie en uricosurie ontstaat. De eiwituitscheiding is meestal mild en zelden meer dan 2g/24 uur en meest bestaand uit kleine eiwitten. Bij patiënten met deze aandoeningen kan het zuur-base evenwicht ernstig verstoord raken.
Voor het overige wordt verwezen naar de leerboeken (bv. ref. 1).

Aan de hand van enkele nefrologische syndromen als hematurie, leukocyturie, lichte of sterke (nefrotisch syndroom) proteïnurie, serumkreatinine (gestoorde nierfunctie) en andere onderzoeken zullen aanduidingen worden gegeven ten behoeve van het stellen van een werkdiagnose of van gerichte verwijzing. De afronding van de diagnostiek en behandeling van nier- en urinewegziekten ligt in het algemeen bij de tweede lijn; afgezien van bv. urineweginfecties.

Verder in deze paragraaf:

• Onderzoeken

Print deze pagina